Đèo Hải Vân - Thiên hạ đệ nhất hùng quan

Đèo Hải Vân còn có tên là đèo Ải Vân (vì trên đỉnh đèo xưa kia có một cửa ải) hay đèo Mây (vì đỉnh đèo thường có mây che phủ), cao 500 m (so với mực nước biển), dài 20 km, cắt ngang dãy núi Bạch Mã (là một phần của dãy Trường Sơn chạy cắt ra sát biển) ở giữa địa giới tỉnh Thừa Thiên-Huế (ở phía Bắc) và thành phố Đà Nẵng (ở phía Nam), Việt Nam.

Theo sử liệu, trước năm Bính Ngọ (1306), vùng đất có đèo Hải Vân thuộc về hai châu Ô, Rí của vương quốc Chămpa (còn gọi là Chiêm Thành). Sau khi được vua Chămpa là Chế Mân cắt làm sính lễ cầu hôn Công chúa Huyền Trân đời Trần vào năm vừa kể (1306), thì ngọn đèo chính là ranh giới giữa Đại Việt và Chiêm Thành.

Khoảng một thế kỷ sau, vào năm Nhâm Ngọ (1402), nhà Hồ (dưới triều Hồ Hán Thương) sai tướng Đỗ Mãn đem quân sang đánh Chiêm Thành, khiến vua nước ấy là Ba Đích Lại (Jaya Sinhavarman V) phải cắt đất Chiêm Động và Cổ Lũy để cầu hòa.
Kể từ đó, cả vùng đất có đèo Hải Vân mới thuộc hẳn về nước Đại Ngu (tức Việt Nam ngày nay), và trở thành ranh giới tự nhiên của hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam, như sách Phủ Biên tạp lục của Lê Quý Đôn đã chép: “Hải Vân dưới sát bờ biển, trên chọc từng mây là giới hạn của hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam”.

Vào thời Nguyễn, đèo Hải Vân vẫn là chỗ giáp giới giữa Thừa Thiên và Quảng Nam. Phía bắc chân núi giáp vực biển có hang Dơi, tục gọi là bãi Tiêu. Tương truyền xưa có thần sóng, thuyền đi qua đó thường bị lật chìm, nên ngạn ngữ có câu: "Đường bộ thì sợ Hải Vân/ Đường thủy thì sợ sóng thần Hang Dơi"
Hải Vân Quan (1919).
Hải Vân Quan (1919).
Hải Vân quan
Hải Vân quan
Họa tiết Hải Vân quan chạm nổi trên Dụ đỉnh-Huế (đúc năm 1835).
Họa tiết Hải Vân quan chạm nổi trên Dụ đỉnh-Huế (đúc năm 1835).
Đoạn qua Hải Vân quan ngày xưa.
Đoạn qua Hải Vân quan ngày xưa.
Một chặng đường ra Huế trên đèo Hải Vân năm xưa.
Một chặng đường ra Huế trên đèo Hải Vân năm xưa.
Đường hầm tàu lửa Hải Vân Đà Nẵng - Huế được hoàn thành vào năm 1906 với sức người là chính. 
Đã có hàng trăm phu phen bỏ mạng khi đường hầm được hoàn thành. Tàu chạy qua đây mỗi ngày chỉ có 2 chuyến nên lính canh hầm thả chó đi rông và ngồi chơi thoải mái.
Đường hầm tàu lửa Hải Vân Đà Nẵng - Huế được hoàn thành vào năm 1906 với sức người là chính.
Đã có hàng trăm phu phen bỏ mạng khi đường hầm được hoàn thành. Tàu chạy qua đây mỗi ngày chỉ có 2 chuyến nên lính canh hầm thả chó đi rông và ngồi chơi thoải mái.
Các kĩ sư Pháp bên đường hầm qua đèo Hải Vân
Các kĩ sư Pháp bên đường hầm qua đèo Hải Vân
Đèo Hải Vân gần cửa số 9, ảnh chụp khoảng năm 1920
Đèo Hải Vân gần cửa số 9, ảnh chụp khoảng năm 1920
Đèo Hải Vân, ảnh chụp khoảng năm 1920
Đèo Hải Vân, ảnh chụp khoảng năm 1920
Đèo Hải Vân, ảnh chụp khoảng năm 1920
Đèo Hải Vân, ảnh chụp khoảng năm 1920
Một lô cốt người Pháp xây để bảo vệ đường giao thông
Một lô cốt người Pháp xây để bảo vệ đường giao thông
Người dân vượt đèo Hải Vân chạy tránh chiến tranh
Người dân vượt đèo Hải Vân chạy tránh chiến tranh
Đèo Hải Vân những năm 1960
Đèo Hải Vân những năm 1960
Hải Vân Quan (1970)
Hải Vân Quan (1970)
Không ảnh đèo Hải Vân những năm 1970
Không ảnh đèo Hải Vân những năm 1970
Từ đỉnh đèo Hải Vân nhìn xuống vịnh ngày xưa...
Từ đỉnh đèo Hải Vân nhìn xuống vịnh ngày xưa...
Từ đèo Hải Vân nhìn ra biển
Từ đèo Hải Vân nhìn ra biển
Đèo Hải Vân ngày nay
Đèo Hải Vân ngày nay
Người dân ghé thăm Hải Vân quan
Người dân ghé thăm Hải Vân quan
Hải Vân quan bị xuống cấp nghiêm trọng
Hải Vân quan bị xuống cấp nghiêm trọng
Hải Vân quan bị xuống cấp nghiêm trọng
Hải Vân quan bị xuống cấp nghiêm trọng
Hải Vân quan chỉ còn là các di tích
Hải Vân quan chỉ còn là các di tích

Xem Thêm