Hình xưa về việc đặt tên đường Sài-gòn từ năm 1956

Hình xưa minh họa cho thí dụ về cách đặt tên đường của Nhà văn Thuần Phong Ngô văn Phát từ bài " Nhà văn Thuần Phong Ngô văn Phát và việc đặt tên đường phố Sàigòn năm 1956 "


****
Các đường được đặt tên với sự suy nghĩ rất lớp lang mạch lạc với sự cân nhắc đánh giá bao gồm cả công trạng từng anh hùng một lại phù hợp với điạ thế, và các dinh thự đã có sẵn từ trước. Tác giả đã cố gắng đem cái nhìn vừa tổng quát lại vừa chi tiết, những khiá cạnh vừa tình vừa lý, đôi khi chen lẫn tính hài hước, vào việc đặt tên hiếm có này. Tôi xin kể ra đây vài thí dụ, theo sự suy đoán riêng của mình, bởi vì ông có nói ra đâu, nhưng tôi thấy rõ ràng là ông có ý ấy:
Đầu tiên là những con đường mang những lý tưởng cao đẹp mà toàn dân hằng ao ước: Tự Do, Công Lý, Dân Chủ, Cộng Hoà, Thống Nhất. Những con đường hoặc công trường này đã nằm ở những vị trí thích hợp nhất.
Đường đi ngang qua Bộ Y Tế thì có tên nào xứng hơn là Hồng Thập Tự.
Đường de Lattre de Tassigny chạy từ phi trường Tân Sơn Nhất đến bến Chương Dương đã được đổi tên là Công Lý, phải chăng vì đi ngang qua Pháp Đình Sàigòn. Con đường dài và đẹp rất xứng đáng. Ba đường Tự Do, Công lý và Thống Nhất giao kết với nhau nằm sát bên nhau bên cạnh dinh Độc Lập.
Đại lộ Nguyễn Huệ nằm giữa trung tâm Sàigòn nối từ Toà Đô Chánh đến bến Bạch Đằng rất xứng đáng cho vị anh hùng đã dùng chiến thuật thần tốc phá tan hơn 20 vạn quân Thanh. Đại lộ này cũng ngắn tương xứng với cuộc đời ngắn ngủi của ngài.
Những danh nhân có liên hệ với nhau thường được xếp gần nhau như Đại Lộ Nguyễn Thái Học với đường Cô Giang và đường Cô Bắc, cả ba là lãnh tụ cuộc khởi nghĩa Yên Bái. Hoặc đường Phan Thanh Giản với đường Phan Liêm và đường Phan Ngữ, Phan Liêm và Phan Ngữ là con, đã tiếp tục sự nghiệp chống Pháp sau khi Phan Thanh Giản tuẫn tiết.
Những đại lộ dài nhất được đặt tên cho các anh hùng Trần Hưng Đạo, Trần Quốc Toản, Lê Lợi và Hai Bà Trưng. Mỗi đường rộng và dài tương xứng với công dựng nước giữ nước của các ngài.
Đường mang tên Lê Lai, người chịu chết thay cho Lê Lợi thì nhỏ và ngắn hơn nằm cận kề với đại lộ Lê Lợi.
Đường Khổng Tử và Trang Tử trong Chợ Lớn với đa số cư dân là người Hoa.
Bờ sông Sàigon được chia ra ba đoạn, đặt cho các tên Bến Bạch Đằng, Bến Chương Dương, và Bến Hàm Tử, ghi nhớ những trận thuỷ chiến lẫy lừng trong lịch sử chống quân Mông cổ, chống Nhà Nguyên cuả Hưng Đạo Đại Vương vào thế kỷ 13.
Cụ Nguyễn Du, mà thầy đồ Thiệp, người dạy học vỡ lòng cho tôi, khi nói chuyện với cha tôi, bao giờ cũng gọi với danh xưng Cụ Thánh Tiên Điền. Cuốn truyện Kiều của cụ ngày nay được chúng ta dùng như là khuôn mẫu cho tiếng Việt, khi có sự tranh luận về danh từ hay văn phạm, người ta thường trích một câu Kiều làm bằng. Vậy phải tìm đường nào đặt tên cho xứng? Tôi thấy con đường vừa dài vừa có nhiều biệt thự đẹp, với hai hàng cây rợp bóng quanh năm, lại đi ngang qua công viên đẹp nhất Saigon, vườn Bờ Rô, và đi ngang qua Dinh Độc Lập, thì quá xứng đáng. Không có đường nào thích hợp hơn. Tuyệt! Vườn Bờ Rô cũng được đổi tên thành Vườn Tao Đàn làm cho đường Nguyễn Du càng thêm cao sang.
Vua Lê Thánh Tôn, người lập ra Tao Đàn Nhị Thập Bát Tú, cũng cho mang tên một con đường ở địa thế rất quan trọng, đi ngang qua một công viên góc đường Tự Do, và đi trước mặt Toà Đô Chánh.
Trường nữ trung học Gia Long lớn nhất Sài gòn thì, (trớ trêu thay?), lại mang tên ông vua sáng lập nhà Nguyễn. Trường nữ mà lại mang tên nam giới! Có lẽ nhà văn Thuần Phong muốn làm một chút gì cho trường nữ trung học công lập lớn nhất thủ đô có thêm nữ tính, nên đã đặt tên hai đường song song nhau cặp kè hai bên trường bằng tên của hai nữ sĩ: Bà Huyện Thanh Quan và Đoàn Thị Điểm. Chùa Xá Lợi nằm trên đường Bà Huyện Thanh Quan thấy cũng nhẹ nhàng.
Thẳng góc với hai đường Bà Huyện Thanh Quan và Đoàn Thị Điểm là đường Hồ Xuân Hương. Ba nữ sĩ nằm bên cạnh nhau, thật là có lý, nhưng có lý hơn nữa có lẽ là đường Hồ Xuân Hương đi ngang qua bệnh viện Da Liễu. Tác giả những câu thơ “Vành ra ba góc da còn thiếu, Khép lại hai bên thịt vẫn thừa” mà cho mang tên đường có bệnh viện Da Liễu có lẽ cũng xứng hợp.

Khu Kiều Lộ Saigon Tây (Chợ Lớn) và Đông (Saigon)

Khu Kiều Lộ Saigon Tây (Chợ Lớn) và Đông (Saigon)

Khu Kiều Lộ Saigon Tây (Chợ Lớn) và Đông (Saigon)

Khu Kiều Lộ Saigon Tây (Chợ Lớn) và Đông (Saigon)

SAIGON - Le boulevard Charner

SAIGON - Le boulevard Charner

Saigon Cochinchine Vietnam, Un coin du Boulevard Gallieni

Saigon Cochinchine Vietnam, Un coin du Boulevard Gallieni

boulevard kitchener vers cauonglanh

boulevard kitchener vers cauonglanh

Saigon - La Cathédrale (Vue du Boulevard Norodom)

Saigon - La Cathédrale (Vue du Boulevard Norodom)

Toà Đô Chánh

Toà Đô Chánh

....những con đường mang những lý tưởng cao đẹp mà toàn dân hằng ao ước: Tự Do, Công Lý, Dân Chủ, Cộng Hoà, Thống Nhất. Những con đường hoặc công trường này đã nằm ở những vị trí thích hợp nhất

....những con đường mang những lý tưởng cao đẹp mà toàn dân hằng ao ước: Tự Do, Công Lý, Dân Chủ, Cộng Hoà, Thống Nhất. Những con đường hoặc công trường này đã nằm ở những vị trí thích hợp nhất

Tự Do

Tự Do

Công Lý

Công Lý

Dân Chủ Đường Hiền Vương gần tới công trường Dân Chủ ...Đến đây chúng ta gặp một bùng bình lớn gọi là công trường Dân Chủ bao gồm những con đường hợp lại: Lê Văn Duyệt. Hiền Vương, Yên Đổ, Trần Quốc Tỏan, Nguyễn Thượng Hiền và con đường đi vào ga Hòa Hưng là Nguyễn Phúc Nguyên.

Dân Chủ
Đường Hiền Vương gần tới công trường Dân Chủ ...Đến đây chúng ta gặp một bùng bình lớn gọi là công trường Dân Chủ bao gồm những con đường hợp lại: Lê Văn Duyệt. Hiền Vương, Yên Đổ, Trần Quốc Tỏan, Nguyễn Thượng Hiền và con đường đi vào ga Hòa Hưng là Nguyễn Phúc Nguyên.

Cộng Hòa Bùng binh ngã sáu Cộng Hòa. Chính giữa bùng binh là tượng đài Cảnh Sát Quốc Gia

Cộng Hòa
Bùng binh ngã sáu Cộng Hòa. Chính giữa bùng binh là tượng đài Cảnh Sát Quốc Gia

Thống Nhất

Thống Nhất

Đại Lộ Thống Nhất

Đại Lộ Thống Nhất

Đường đi ngang qua Bộ Y Tế thì có tên nào xứng hơn là Hồng Thập Tự.

Đường đi ngang qua Bộ Y Tế thì có tên nào xứng hơn là Hồng Thập Tự.

Đường de Lattre de Tassigny chạy từ phi trường Tân Sơn Nhất đến bến Chương Dương đã được đổi tên là Công Lý ..

Đường de Lattre de Tassigny chạy từ phi trường Tân Sơn Nhất đến bến Chương Dương đã được đổi tên là Công Lý ..

Ba đường Tự Do, Công lý và Thống Nhất giao kết với nhau nằm sát bên nhau bên cạnh dinh Độc Lập.Hình này nhìn hết nguyên con đường Tự Do từ nhà thờ Đức Bà tới bến Bạch Đằng .Sau nhà thờ Đức Bà là đại lộ Thống Nhất

Ba đường Tự Do, Công lý và Thống Nhất giao kết với nhau nằm sát bên nhau bên cạnh dinh Độc Lập.
Hình này nhìn hết nguyên con đường Tự Do từ nhà thờ Đức Bà tới bến Bạch Đằng .Sau nhà thờ Đức Bà là đại lộ Thống Nhất

Đại lộ Norodom (đại lộ Thống Nhất ) nhìn về dinh Norodom khoảng đầu thế kỷ 20. Nhà thờ Đức Bà với tháp nhọn.

Đại lộ Norodom (đại lộ Thống Nhất ) nhìn về dinh Norodom khoảng đầu thế kỷ 20. Nhà thờ Đức Bà với tháp nhọn.

Đại lộ Nguyễn Huệ nằm giữa trung tâm Sàigòn nối từ Toà Đô Chánh đến bến Bạch Đằng rất xứng đáng cho vị anh hùng đã dùng chiến thuật thần tốc phá tan hơn 20 vạn quân Thanh. Đại lộ này cũng ngắn tương xứng với cuộc đời ngắn ngủi của ngài.Năm 1956, đại lộ Charner được chính quyền Việt Nam Cộng Hòa đổi tên thành Nguyễn Huệ.

Đại lộ Nguyễn Huệ nằm giữa trung tâm Sàigòn nối từ Toà Đô Chánh đến bến Bạch Đằng rất xứng đáng cho vị anh hùng đã dùng chiến thuật thần tốc phá tan hơn 20 vạn quân Thanh. Đại lộ này cũng ngắn tương xứng với cuộc đời ngắn ngủi của ngài.

Năm 1956, đại lộ Charner được chính quyền Việt Nam Cộng Hòa đổi tên thành Nguyễn Huệ.

Những danh nhân có liên hệ với nhau thường được xếp gần nhau như Đại Lộ Nguyễn Thái Học với đường Cô Giang và đường Cô Bắc, ( với lại thầy giáo Nguyễn khắc Nhu của VN Quốc Dân Đảng song song với đại lộ Nguyễn Thái Học ,đầu đường bên kia của cô Giang và Bắc ....  cả ba (4) là lãnh tụ cuộc khởi nghĩa Yên Bái.(Trích đoạn và thêm vô nhờ còm nhắc thêm của anh NgocTho Ly )bài thơ

Những danh nhân có liên hệ với nhau thường được xếp gần nhau như Đại Lộ Nguyễn Thái Học với đường Cô Giang và đường Cô Bắc, ( với lại thầy giáo Nguyễn khắc Nhu của VN Quốc Dân Đảng song song với đại lộ Nguyễn Thái Học ,đầu đường bên kia của cô Giang và Bắc .... cả ba (4) là lãnh tụ cuộc khởi nghĩa Yên Bái.
(Trích đoạn và thêm vô nhờ còm nhắc thêm của anh NgocTho Ly )
bài thơ "Ngày Tang Yên Bái" được in trong sách giáo khoa tiểu học thời bấy giờ:

Ngày Tang Yên Bái
Gió căm hờn rền rĩ tiếng gào than
Từ lưng trời sương trắng rủ màn tang
Ánh mờ nhạt của bình minh rắc nhẹ
Trên Yên Bái đang u sầu và lặng lẽ
Giữa mấy hàng gươm sáng tỏa hào quang
Mười ba người liệt sĩ Việt hiên ngang
Thong thả tiến đến trước đài danh dự
Trong quần chúng đứng cúi đầu ủ rũ
Vài cụ già đầu bạc, lệ tràn rơi
....

Đại lộ Nguyễn Thái Học từ đường Phạm Ngũ Lão ngang qua những đường Bùi Viện ,Trần Hưng Đạo , Cô Bắc ,Cô Giang tới bến Chương Dương , đầu Cầu Ông Lãnh -Cầu ông Lãnh ( hình 1955 by Raymond Cauchetier)

Đại lộ Nguyễn Thái Học từ đường Phạm Ngũ Lão ngang qua những đường Bùi Viện ,Trần Hưng Đạo , Cô Bắc ,Cô Giang tới bến Chương Dương , đầu Cầu Ông Lãnh -
Cầu ông Lãnh ( hình 1955 by Raymond Cauchetier)

Ngã tư Trần Hưng Đạo - Nguyễn Thái Học .Dang Nguyen : Hồi xưa thuộc Quận NHÌ ,Ty Cảnh Sát gần Khu Dân Sinh ( sòng Bạc Kim Chung của 7 Viễn ) Tòa Hành Chánh Quận Nhì đối diện Rạp Cine' ĐẠI NAM ,bên cạnh trường Phan Văn Trị . Nếu nói về trước 1975 ghi quận 1 không đúng (chỉ đúng sau 75) Ty Cảnh Sát Quận Nhứt ngày xưa khu Bến BẠCH ĐẰNG .

Ngã tư Trần Hưng Đạo - Nguyễn Thái Học .
Dang Nguyen : Hồi xưa thuộc Quận NHÌ ,Ty Cảnh Sát gần Khu Dân Sinh ( sòng Bạc Kim Chung của 7 Viễn ) Tòa Hành Chánh Quận Nhì đối diện Rạp Cine' ĐẠI NAM ,bên cạnh trường Phan Văn Trị . Nếu nói về trước 1975 ghi quận 1 không đúng (chỉ đúng sau 75) Ty Cảnh Sát Quận Nhứt ngày xưa khu Bến BẠCH ĐẰNG .

" Hoặc đường Phan Thanh Giản với đường Phan Liêm và đường Phan Ngữ, Phan Liêm và Phan Ngữ là con, đã tiếp tục sự nghiệp chống Pháp sau khi Phan Thanh Giản tuẫn tiết. "
Đoạn này có gì đó không đúng với tên 2 người con của Phan Thanh Giản .
*****
Saigon 1970-71 by John Hettish - Downtown Saigon. Đường Phan Thanh Giản, cao ốc bên phải là tòa nhà Khiêm Tín Hãng đầu đường Nguyễn Thiện Thuật
www.mt2w.com/John/Viet_Nam/HTML/index.htm
Ngã ba Phan Thanh Giản - Nguyễn Thiện Thuật

Đường Phan Thanh Giản với con đường Phan Liêm ở góc nghĩa trang Mạc Đỉnh Chi bên quận 1 gần cầu Phan Thanh Giản rạch Thị Nghè

Đường Phan Thanh Giản với con đường Phan Liêm ở góc nghĩa trang Mạc Đỉnh Chi bên quận 1 gần cầu Phan Thanh Giản rạch Thị Nghè

Ngã tư Phan Thanh Giản -Đinh Tiên Hoàng

Ngã tư Phan Thanh Giản -Đinh Tiên Hoàng

Góc Phan Thanh Giản và Đinh Tiên Hoàng

Góc Phan Thanh Giản và Đinh Tiên Hoàng

Những đại lộ dài nhất được đặt tên cho các anh hùng Trần Hưng Đạo, Trần Quốc Toản, Lê Lợi và Hai Bà Trưng. Mỗi đường rộng và dài tương xứng với công dựng nước giữ nước của các ngài.

Những đại lộ dài nhất được đặt tên cho các anh hùng Trần Hưng Đạo, Trần Quốc Toản, Lê Lợi và Hai Bà Trưng. Mỗi đường rộng và dài tương xứng với công dựng nước giữ nước của các ngài.

Giao lộ Trần Hưng Đạo - Nguyễn Cư Trinh - Nguyễn Khắc Nhu. tại đây phía phải bên đường Nguyễn Cư Trinh ta có rạp Hưng Đạo và rạp Victory Lê Ngọc. Rạp Hưng Đạo chuyên chiếu phim Hồng Kông, Đài Loan và cho các đoàn cải lương thuê. Xem thêm nhiều hình về đường Trần Hưng Đạo theo nguồn này :http://thaolqd.blogspot.de/2015/07/mot-vai-con-uong-cua-ky-uc-tran-hung-ao_18.html

Giao lộ Trần Hưng Đạo - Nguyễn Cư Trinh - Nguyễn Khắc Nhu. tại đây phía phải bên đường Nguyễn Cư Trinh ta có rạp Hưng Đạo và rạp Victory Lê Ngọc. Rạp Hưng Đạo chuyên chiếu phim Hồng Kông, Đài Loan và cho các đoàn cải lương thuê.
Xem thêm nhiều hình về đường Trần Hưng Đạo theo nguồn này :
http://thaolqd.blogspot.de/2015/07/mot-vai-con-uong-cua-ky-uc-tran-hung-ao_18.html

Đường Trần Quốc Toản trong tết Mậu Thân 1968Xem thêm nhiều hình về đường Trần Quốc Toản theo nguồn này :http://thaolqd.blogspot.de/2014/10/mot-vai-con-uong-cua-ky-uc-uong-tran.html

Đường Trần Quốc Toản trong tết Mậu Thân 1968
Xem thêm nhiều hình về đường Trần Quốc Toản theo nguồn này :
http://thaolqd.blogspot.de/2014/10/mot-vai-con-uong-cua-ky-uc-uong-tran.html

Đại Lộ Lê Lợi Xem thêm nhiều hình về Đại Lộ Lê Lợi  theo nguồn này :http://thaolqd.blogspot.de/2014/10/mot-vai-con-uong-cua-ky-uc-ai-lo-le-loi.html

Đại Lộ Lê Lợi
Xem thêm nhiều hình về Đại Lộ Lê Lợi theo nguồn này :
http://thaolqd.blogspot.de/2014/10/mot-vai-con-uong-cua-ky-uc-ai-lo-le-loi.html

Thời Pháp đường mang tên Impériale. Năm 1870 đổi tên là Nationale. Từ ngày 4 tháng 4 năm 1902 đổi là đường Paul Blanchy. Ngày 28 tháng 11 năm 1952 cắt đoạn từ đường Thống Nhất đến cầu Kiệu đặt tên là đường Trưng Nữ Vương. Ngày 22 tháng 3 năm 1955 nhập hai đường làm một và đặt tên là đường Hai Bà Trưng cho đến nay.Xem thêm nhiều hình về đường Hai Bà Trưng  theo nguồn này :http://thaolqd.blogspot.de/2014/07/mot-vai-con-uong-cua-ky-uc-toi-tiep-tuc.html

Thời Pháp đường mang tên Impériale. Năm 1870 đổi tên là Nationale. Từ ngày 4 tháng 4 năm 1902 đổi là đường Paul Blanchy. Ngày 28 tháng 11 năm 1952 cắt đoạn từ đường Thống Nhất đến cầu Kiệu đặt tên là đường Trưng Nữ Vương. Ngày 22 tháng 3 năm 1955 nhập hai đường làm một và đặt tên là đường Hai Bà Trưng cho đến nay.
Xem thêm nhiều hình về đường Hai Bà Trưng theo nguồn này :
http://thaolqd.blogspot.de/2014/07/mot-vai-con-uong-cua-ky-uc-toi-tiep-tuc.html

Đường mang tên Lê Lai, người chịu chết thay cho Lê Lợi thì nhỏ và ngắn hơn nằm cận kề với đại lộ Lê Lợi.Góc Lê Lai và Phan Châu Trinh

Đường mang tên Lê Lai, người chịu chết thay cho Lê Lợi thì nhỏ và ngắn hơn nằm cận kề với đại lộ Lê Lợi.
Góc Lê Lai và Phan Châu Trinh

Đường mang tên Lê Lai, người chịu chết thay cho Lê Lợi thì nhỏ và ngắn hơn nằm cận kề với đại lộ Lê Lợi.

Đường mang tên Lê Lai, người chịu chết thay cho Lê Lợi thì nhỏ và ngắn hơn nằm cận kề với đại lộ Lê Lợi.

Đường Khổng Tử và Trang Tử trong Chợ Lớn với đa số cư dân là người Hoa.CHOLON 1950 - Vòng xoay giao lộ Khổng Tử - Tổng Đốc Phương (Ngã Năm Chợ Lớn)

Đường Khổng Tử và Trang Tử trong Chợ Lớn với đa số cư dân là người Hoa.
CHOLON 1950 - Vòng xoay giao lộ Khổng Tử - Tổng Đốc Phương (Ngã Năm Chợ Lớn)

Góc đường Khổng Tử – Tổng Đốc Phương

Góc đường Khổng Tử – Tổng Đốc Phương

Đường Trang Tử ở đâu hổng thấy , chỉ thấy được những đường Khổng Tử , Lão Tử và Mạnh Tử thôi

Đường Trang Tử ở đâu hổng thấy , chỉ thấy được những đường Khổng Tử , Lão Tử và Mạnh Tử thôi

Kinh Tàu Hủ, Chợ Lớn năm 1886Cây cầu này nay là Đại lộ Đông-TâyCon kinh sau này lấp đi, thành đường Trang Tử https://www.otofun.net/threads/viet-nam-xua-nay-2-duoi-ong-kinh-nguoi-nuoc-ngoai.1176146/page-2

Kinh Tàu Hủ, Chợ Lớn năm 1886
Cây cầu này nay là Đại lộ Đông-Tây
Con kinh sau này lấp đi, thành đường Trang Tử
Nguồn : FB Nam Ròm

Xem Thêm