Mũ quan qua các triều đại

Năm 1059, vua Lý Thánh Tông định triều phục cho các quan. Vào chầu vua, các quan phải đi tất, đi hia và đội mũ phốc đầu. (Mũ này có 4 góc, 4 tai, sau làm 2 tai ngang, tức mũ cánh chuồn, có thể là kiểu mũ từ thời Đinh, sau thêm tai), mặc áo bào tía, cầm hốt ngà, thắt đai da. Lệ đội mũ phốc đầu, đi hia bắt đầu có từ thời này.
Chúng ta hãy cùng tìm hiểu quá trình "biến tướng" của mũ phốc đầu qua các thời kì nhé!
Tham khảo: Quốc sử quán voz
Năm 1300 vua Trần Anh Tông thay quy chế Phốc Đầu bằng mũ Đinh Tự. Ban đầu mũ được  dùng làm mũ thường triều cho bá quan thời Trần. Tới thời Lê Trung Hưng mọi tầng lớp đều sử dụng loại mũ này, từ tế phục của hoàng đế cho đến mũ tiện phục của sĩ tốt, thứ dân. Mũ Đinh Tự thời Lê Trung Hưng cũng có đa dạng biến thể và chất liệu, chủ yếu dùng cho quan võ cấp thấp, nha lại, binh sĩ, tạp vụ, quan hầu...   Hình dáng mũ đúng như tên gọi phỏng theo kiểu chữ Đinh (丁)  được xoay ngang.  Đại để hình dáng như sứ Thần nhà Nguyên Trần Cương Trung miêu tả:
Năm 1300 vua Trần Anh Tông thay quy chế Phốc Đầu bằng mũ Đinh Tự. Ban đầu mũ được dùng làm mũ thường triều cho bá quan thời Trần. Tới thời Lê Trung Hưng mọi tầng lớp đều sử dụng loại mũ này, từ tế phục của hoàng đế cho đến mũ tiện phục của sĩ tốt, thứ dân. Mũ Đinh Tự thời Lê Trung Hưng cũng có đa dạng biến thể và chất liệu, chủ yếu dùng cho quan võ cấp thấp, nha lại, binh sĩ, tạp vụ, quan hầu...
Hình dáng mũ đúng như tên gọi phỏng theo kiểu chữ Đinh (丁) được xoay ngang.
Đại để hình dáng như sứ Thần nhà Nguyên Trần Cương Trung miêu tả:" Sắc mũ màu xanh thẫm làm bằng lụa quết sơn,quây quanh trán bằng một sợi sắt, phần trước cáo một thước, uốn cong ra sau gáy, dùng dải đai thắt ngược lại ra sau, chóp mũ có móc sắt, người có chức quyền gia thêm vải vào móc "

Tác giả Phạm Đình Hồ sống vào cuối thế kỷ XVII, trong "Vũ Trung tùy bút" có cách định nghĩa mũ chữ Đinh như sau:"Đinh Tiên Hoàng thoạt tiên chế ra mũ Tứ Phương Bình Đính, kiểu dáng mũ vuông đỉnh bằng, làm bằng da, ấy là quân trang (...) Đời sau lại biến dáng vuông thành dáng tròn, bẻ dáng thẳng thành dáng cong, làm mũ thông dụng khi chầu hầu, gọi là mũ Đinh Tự".
Năm 1395, Hồ Quý Ly khi đó là Nhiếp Chính Thái Sư đã ra lệnh cải cách quan phục như sự dọn đường không chính thức cho việc cướp ngôi, theo đó từ tháng 6 - 1936 quan lại mặc theo quy chế mới. Trong đó, quan lục phẩm trở lên đội mũ Cao Sơn. Đầu thời Lê Sơ, nhà nước có quy định các quan đôi mũ Cao Sơn.  Có thể thấy dáng mũ có dạng chữ Sơn 山 trong tiếng Hán.
Năm 1395, Hồ Quý Ly khi đó là Nhiếp Chính Thái Sư đã ra lệnh cải cách quan phục như sự dọn đường không chính thức cho việc cướp ngôi, theo đó từ tháng 6 - 1936 quan lại mặc theo quy chế mới. Trong đó, quan lục phẩm trở lên đội mũ Cao Sơn. Đầu thời Lê Sơ, nhà nước có quy định các quan đôi mũ Cao Sơn.
Có thể thấy dáng mũ có dạng chữ Sơn 山 trong tiếng Hán.
Tới năm 1437 theo cải cách của thái giám Lương Đăng, mũ Phốc Đầu được áp dụng cho các quan đội làm Triều phục - Công phục, lúc này dạng mũ các quan nhà Lê Sơ đội vẫn là mũ Phốc đầu kiểu thời Tống với dáng vuông, cánh thuôn nhỏ. Tới năm 1499 lại có sự thay đổi:
Tới năm 1437 theo cải cách của thái giám Lương Đăng, mũ Phốc Đầu được áp dụng cho các quan đội làm Triều phục - Công phục, lúc này dạng mũ các quan nhà Lê Sơ đội vẫn là mũ Phốc đầu kiểu thời Tống với dáng vuông, cánh thuôn nhỏ. Tới năm 1499 lại có sự thay đổi: "Công phục Phốc Đầu của các tước công, hầu, bá, phò mã và quan văn võ từ tam phẩm trở lên dùng cánh chuồn bằng sa đen, hơi dài và to hơn mũ của các quan văn võ khác, không được dùng trang sức Dương đường, không được chập 2 cánh lại. Bá quan (Từ Tam phẩm trở xuống) vẫn theo kiểu cũ" - trích Đại Việt sử ký toàn thư.
((Ảnh từ sách Ngàn năm áo mũ))  Sau năm 1500 cũng như tới tận nhà Lê Trung Hưng sau này là lại mũ Phốc Đầu có dáng vuông nhưng tròn trịa hơn trước, cánh không dài như mũ phốc đầu thời Lý - Trần mà cũng tròn trịa, rộng hơn trên mũ có trang sức hoa văn vàng bạc rất nhiều
((Ảnh từ sách Ngàn năm áo mũ))
Sau năm 1500 cũng như tới tận nhà Lê Trung Hưng sau này là lại mũ Phốc Đầu có dáng vuông nhưng tròn trịa hơn trước, cánh không dài như mũ phốc đầu thời Lý - Trần mà cũng tròn trịa, rộng hơn trên mũ có trang sức hoa văn vàng bạc rất nhiều

Xem Thêm